Ҿ˹˹ѧ
PDF
ePub

abbale Rhievallensi, Expositio cantici Magnificat ex Hugone Victorino, ex Anselmo liber de Contritione cordis, et tractatus de Antichristo ex Alcuino decerplus ostenditur : ne quid hic addamus de jis opusculis quie suo loco observamus ex Augustino aliisque scriptoribus delibata conflataque; quædam auctore forte Joanne abbate Fiscannensi, pula Meditationes, etc.; quædam autem Alchero monacho Cisterciensi, aut non multum antiquiore consarcinatore, scilicet de Spiritu et Anima, Manuale, ac de Diligendo Deo, etc. Prefixis demam Admonitionibus in Opuscula, quid probum, quid eruditum, quid lectu dignum sit indicamus.

Vide præterea librum 1, cap. 26, t. 1, Retractationum, col. 62%, a verbis, Est etiam inter

illa quæ scripsimus, usque ad col. 630, verbis, Utrum anima a se ipsa sit. M.

S. AURELII AUGUSTINI

HIPPONENSIS EPISCOPI DE DIVERSIS QUÆSTIONIBUS LXXXIII

Liber unus (a),

S00101008 QUESTIO PRIMA. Ulrum anima a se ipsa sil.

IV. Quæ sit causa ul sit homo deterior. Omne verum a veritate verum est; et omnis anima Ut sit homo deterior aut in ipso causa est, aut in. eo anima est, quo vera anima est. Omnis igitur alio aliquo, aut in nihilo. Si in nihilo, nulla causa anima a veritate habet ut omnino anima sil. Aliud au- est. Aut si ila accipitur in nihilo, quod homo ex tem anima est, aliud veritas. Nam verilas falsitalem nihilo factus est, vel ex iis quae ex nihilo facta sunt; - nunquam patitur, anima vero sæpe fallitur. Non igitur, rursum in ipso erit causa, quod ejus quasi maleries cum a veritate anima est, a se ipsa est. Est autem est nihilum. Si in alio aliquo, utrum in Deo, an in veritas Deus : Dcum igitur haber auciorem ut sit quolibet alio homine; an in eo quod neque Deus, anima.

neque homo sit. Sed non in Deo; bonorum enim II. De libero arbitrio.

Deus causa est. Si ergo in homine, aut vi, aut suaOmne quod it, ei a quo fit par esse non potest. sione. Sed vi nullo modo, ne sit Deo valentior. Alioquin justitia, quæ sua cuique tribuere debet, de Siquidem Deus ita uplime homincm fecit, ut si velrebus auferatur necesse est. Hominem ergo Deus cum lel manere oplimus, nullo resistente impediretur. fecit, quanquam optimum fecerit; non tamen id fecit Suasione autem alterius hominis si concedimus hoquod crat ipsc. Melior autem homo est qui voluntale, minem depravari, rursum quærendum erit, suasor quam qui necessitate bolius est. Voluntas igitur libera ipse a quo depravatus sit. Non enim potest pravus danda homini fuit.

non esse talium suasor. Reslat nescio quid, quod II. Utrum Deo auctore sit homo delerior.

nec Deus, nec homo sit : sed tamen hoc quidquid Nullo sapiente homine auctore fit homo deterior. est', aut vim intulit, aut suasit. De vi hoc responNon enim parva ista culpa est, imo tanta est, quæ in detur quod supra : de suasione autem quidquid est, sapientem quemvis . hominem cadere nequeat. Est quia suasio non cogit invitum, ad ejusdem hominis autem Deus omni homine sapiente præstantior. Mullo voluntatem causa depravalionis ejus redit, sive aliquo, minus igitur Deo auctore fit homo deterior. Multo

sive nullo suadente depravatus sit. enim præstantior Dei voluntas, quam hominis sa- V. Ulrum animal irrationale beatum esse possit. pientis csl. Illo autem auctore cum dicitur, illo vo- Animal quod cáret ratione, carct scientia. Nullum 'enle dicitur. Est ergo vitium voluntatis quo est homo aulen animal quod scientia caret, beatum esse polest. deterior : quod vitium si longe abest a Dei voluntate, Non igitur cadit in animalia rationis expertia ut beata ut ratio docel, in quo sit quærendum est.

sint. · Editi Rat. Er. et libri aliquot Mss., quamvis. Sic etiam

Er. et octo Mss., sed etiam hoc quidquid est. --- Sic (a) lochoalus sub linem anni 388.

Lugd. et Ven. M.

ADMONITIO PP. BENEDICTORUM. Recognitus est de novo (præsens l.iber de diversis quæstionibus LXXXII) ad codices mss. quindecim, scilicet ad Romanos bibliothecæ valicane duos, ad Parisienses Regiæ bibliothecæ vnum, collegii Navarrici duos, Sorbonici unuin Augustinianorum majoris cuaventus unum, abbatiæ Genovefæanæ unum, Germanensis nostri cænobii unum, ilem aj S. Mauri Fossatensis, s. Benigni Divionensis, S. Michaelis in Periculo maris unum, ad duos Cistercienses, et ad unum illustrissimi domiui D. de s. Georges episcopi Claromontani. Adhibitæ sunt etiam variantes lectiones, quas ejusdem opusculi castigandi studio Theologi Lovanienses collegerunt ex Belgicis quinque mss. Postremo collatæ antiquiores editiones, kat. id est quæ Augustini Ratisponensis cura Lugduni per Joan. 'Treschel excusa est, anno 1497; Er: quam recensuit Desiderius Erasmus et Frobeniano prelo edi curavit Basileæ, an. 1528, et edilio Lov. quæ ex Lovaniensium Theologorum recensione Anluerpiæ impressa est Plantinianis typis, an. 1576.

Præterea comparatimus eas omnes editiones initio Retr, el Confess. t. 1, memoratas. M.

Ven.

VI. De malo.

miundo, qui profecto corporcus est et sensibilis, et Omne quod est, aut est corporeum, aut incorpo- ad Deum, id est veritatem, qur intellectu el interiore reum. Corporeum sensibili, incorporeum autem in- mente capitur, que semper manet et ejusdem modi telligibili specie continetur. Omne igitur quod est, cst, quæ non habet imaginem falsi, a qua discerui sine aliqua spccie non est. Ubi autem aliqua species, non possit, lota alacritale converti. necessario est aliquis modus, ct modus aliquid boni

X. Utrum corpus a Deo sit. est. Summum ergo malum nullum modum habct; ca- Omne bonum a Deo : omnc speciosum bonum, in rel enim omni bono. Non est igitur; quia nulla specie

quantum speciosum est; ct omne quod species concontinclur, lotumque hoc nomen mali de speciei linel, speciosum est. Omnc autem corpus, ul corpus sit, privatione repertum est.

specie aliqua continetur. Omne igitur corpus à Dco. VII. Quæ proprie in animanle anima dicatur.

XI. Quare Chrislus de semina nalus sil. Anima aliquando ila dicitur, ut cum mente intelli

Deus cum liberat, non partem aliquam liberat; galur; veluti cum dicimus hominem ex anima el cor

sed lolum liberat, quod forte in periculo est. Sapore constare : aliquando ila, ut excepla mente di

pientia ergo et Virtus Dei, qui dicitur unigenilus Ficalur. Sed cum excepla mente dicilor, ex iis operibus

lius, homine suscepto liberationem hominis indicavit. intelligitur quæ habemus cum bestiis communia. Be

Ilominis autem liberatio in utroque serı debuit apstiæ namque carent ratione, quæ mentis semper est

parere. Ergo, quía virum opportebat suscipcre, qui propria.

sexus honorabilior est, consequens erat ut feminci VIII. Ulrum per se anima moveatur.

sexuş liberalio hinc apparerct, quod ille vir de femina Moveri per se animam sentil, qui sentit in se esse

nalus est. voluntatem. Nam si volumus, non alius de nobis vuli.

XII. Sententia cujusdam sapientis (a). Et iste molus animæ spontaneus est; hoc enim ei

Agile, o, inquit, miseri mortales, hoc agile ne une tribulum est a Deo : qui tamen motus, non de loco

quam polluat hoc domicilium malignus spiritus; no in locum est, lanquam corporis. Localiter enim mo

sensibus immixtus incestet animæ sanctitalem, lucem. veri corporis proprium est. El cum anima voluntale,

que mentis obnubilet. Serpit hoc malum per omnes id est, illo motu qui localis non est, corpus suum ta

adilus sensuales ; dat se figuris, accommodat colori. men localiter movet, non ex eodem monstralur et

bus, adhærel sonis, lalet in ira, in fallacia sermonis, ipsa localiter moveri. Sicut videmus a cardine mo

odoribus se subjicit, infundit saporibus, ac torbidi veri aliquid per magnum spatium loci, el tamen ipsum

molus illuvic tenebrosis affectibus tenebrat sensus, cardinem non moveri loco..

quibusdam nebulis implet omnes mealus intelligenIX. Ulrum corporeis sensibus percipi verilas possit. Omne quod corporeus sensus altingit, quod et sen

lix, per quos expandere lumen rationis radius mentis

solel. Et quia radius ælhereze lucis cst, in coque spe-, sibile dicitur, sine ulla intermissione lcmporis com

culum divinæ præsentiæ : in hoc enim Deus, in mutalur (a): velut cum capilli capitis nostri crescunt,

hoc voluntas innoxia, in hoc recle facti merilum re. vel corpus vergit in seneclutem, aut in juventam el

lucet : Deus ubique prxsens est; lunc autem uniflorescit, perpetuo id fit, nec omnino intermittit fieri. Quod autem non manct, percipi non potest : illud

cuique nostrum simul esl, cum mentis nostræ illis, cnim percipitur quod scientia comprehenditur. Com

bala puritas in ejus præsentia se esse pulaverit. Ut

enim risus oculorum, si fueril vitialus, quidquid viprehendi autem non potest quod sine intermissione mu

dere non potuerit , adesse non putai; frustra cnim Lalur. Non est igitur exspectanda sincerilas veritatis a

circumstat oculos præsens imago rerum, si oculis in-. sensibus corporis. Sed ne quis dical esse aliqua sensibilia eodem modo semper manentia, et quæstionem

legritas desit : ita etiam Deus, qui nusquam deest,

frustra pollutis animis præsens est, quem videre nobis de sole atquc siellis afferal, in quibus facile

mentis cæcitas non polisi, convinci non potest; illud cerle nemo est qui non cogatur fateri, nihil esse sensibile quod non habeat XII. Quo documento constet homines bestiis antecellere. simile falso, ita ut internosci non possit. Nam ut alia Inter multa quibus ostendi potest hominem ratioprælermillam, omnia quae per corpus sentimus, etiam ne bestiis antecellere, hoc omnibus manifestum est, cum ea non adsunt sensibus, imagines tamen corum quod belluæ ab hominibus dcmari el mansuefieri patimur tanquam prorsus adsint, vel in somno, vel in

possunt, homincs a belluis nullo modo. furore. Quod cum patimur, omnino ulrum ea ipsis

XIV. Non fuisse corpus Christi phantasma. sensibus sentiamus, aut imagines sensibilium sint,

Si phanlasnia fuit corpus Christi, fefellit Christus : discernere non valemus. Si igitur sunt imagincs sen

el si fefellit, verilas non est. Est aulem scrilas sibilium falsa, que discerni ipsis sensibus nequeunt,

Christus. Non igitur phantasma fuit corpus ejus. el nihil percipi potest nisi quod a falso discernilur,

XV. De intellectu. non est judicium veritatis constilulum in sensibus.

Omne quod se intelligit, comprehendit se. Quod Quamobrem saluberrime admonemur averli ab hoc

[ocr errors]

(a) 1 Retract. cap. 20.
· Mic Rat. el tres y ss. aildual, sigridem impa: lililem.

1 Er. et sejlem Mss., tenebrali sensus. (). Fontei scilicet caribaginensis, de mente mandanda ad videndum Deum. I Retract. cap. 26.

antem se comprehendit, finitum est sibi. Et intelle- dine et latitudine et altitudine corporis occupatur; cius intelligil se. Ergo finitus est sibi. Nec inlinitus nec Deus tale aliquid est. Et omnia igitur in ipso sunt, esse vult, quamvis possit ; quia notus sibi esse vult, el locus non est, Locus tamen Dei abusive dicitur amat enim se.

lemplum Dei, non quod eo continealur, sed quod ei XVI. De Filio Dei.

præsens sit. Id autem nihil melius quam anima munda Deus omnium quæ sunt, causa est. Quod autem intelligitur. omnium rerum causa est, etiam sapientiæ suæ causa

XXI. Ulrum Deus auclor mali non sit. est : nec unquam Deus sine sapientia sua. Igitur sem

Quisquis omnium quæ sunt auctor est, et ad cujus pilcrna sapientiæ suæ causa est sempiterna : nec lem

bonitatem id tantum pertinet ut sil omne quod est, pore prior est quani sua sapientia. Deinde si Patrem

non esse ad eum pertinere nullo pacto polest. Omne sempiternum esse inest Deo, nec suit aliquando non

autem quod delicit, ab eo quod est esse deficit, et Paler, nunquam sine Filio fuit.

tendit in non esse. Esse autem et in nullo delicere XVII. De-scientia Dei.

bonum est, et malum est deficere. At ille ad quem Omne præteritum jam non cst; omne sulorum

non esse non pertinet non est causa deficiendi, id esi, nondum est : omne igitur el præterilum et futurum

lendendi ad non esse; quia , ut ila dicam, essendi deest. Apud Deum autem nihil deest : nec præterilum causa est. Boni igitur tantummodo causa est : et proigitur nec futurum, sed omne præsens est apud Deum.

plerea ipse summum bonum est. Quocirca mali auctor XVIII. De Trinitale.

non est, qui omnium que sunt auctor est : quia in Omne quod est , aliud est quo constat, aliud

quantum sunt, in tantum bona sunt (a). quo discernitur, aliud quo congruit. Universa igitur

XXII. Deum non pati necessitatem. creatura si el est quoquo modo, el ab eo quod om

Ubi nulla indigentia , nulla necessitas : ubi nullus nino nihil est plurimum distal, el suis partibus sibi.

defectus, nulla indigentia. Nullus aulein defectus in met congruit, causam quoque ejus trinam esse opor

Deo : nulla ergo necessitas. tet; qua sit, qua hoc sit, qua sibi amica sit. Crea

XXIII. De Palre el Filio. lura autem causam, id est, auctorem Deum dicimus.

Omne caslum castitate castum est, et omne ælerOportet ergo esse Trinitatem, qua nihil præstantius, intelligentius et beatius invenire perfecta ratio polest.

num æternitate æternum est, et omne pulchrum pulIdeoque eliain cum veritas quæritur, plus quam tria

chritudine, et omne bonum bonilate. Ergo el omne genera quæstionum esse non possunt; utrum omnino

sapiens sapientia, et omne siinile similitudine. Sed sil, utrum hoc an aliud sil, utrum approbandum im.

duobus modis castum castitate dicitur : vel quod eam probandam ve sit.

gignat, ut ea sit castum castitate quam gignit, el cui XIX. De Deo el creatura.

principium atque causa est ut sit; aliter autem cum Quod incommutabile est, aternum est : semper

participatione castitatis quidque castum est, quod enim ejusdem modi est. Quod autem commutabile

polest aliquando esse non castum; atque ita de ceest, lempori obnoxium est : non enim scmper ejusdem

leris intelligendum est. Nam el anima alernitatem modi est, et ideo æternum non reçle dicitur. Quod

vel intelligitur vel creditur consequi, sed ælerna enim mulalur, non manet : quod non manet, non est

æternitatis participatione fit. Non autem ita æternus æternum. Idque inter immortale et æternum interesi,

Deus, sed quod ipsius æternitatis est auctor. Hoc es quod omne clernum immortale est, non omne im

de pulchritudine et de bonitate licet intelligi. Quammortale satis subtililer æternum diciur : quia etsi

obrem cum sapiens Deus dicitur, el ea sapientia sasemper aliquid vivat, lamen si mutabilitatem palia- piens dicitur, sine qua eum vel fuisse, aliquando, vel lur, non proprie æternum appellatur, quia non sem

esse posse nefas est credere, non participatione saper ejusdem modi est; quamvis immortale, quia

pientiæ sapiens dicitur, sicuti anima, quæ el esse es semper vivit, recte dici possit. Vocatur autem æter- non esse sapiens polest : sed quod ipse eam genuenum interdum etiam quod immortale est. Illud vero

rit, qua sapicns dicitur, sapientiam (w). Item illa que quod et mutationem patilur, et animæ præsentia, cum

participatione sunt vel casta, vel ælerna, vel pulchra, anima non sit, vivere dicitur, neque immortale ullo

vel bona, vel sapientia, recipiunt, ut dictum est, ut modo, el multo minus æternum intelligi polest. In

possint ncc casta esse, nec alerna, nec pulchra, nce alerno enim, cum proprie dicitur, neque quidquam bona, nec sapientia : at ipsa castitas, æternitas, pulpræterilum quasi transieril, neque quidquam fulu

chritudo, bonitas, sapientia, nullo modo recipiunt rum quasi nondum sit, sed quidquid est, lantum

aut corruptionem, aul, ut ita dicam, lemporalitatem, modo cst.

aut lurpitudinem, aut malitiam. Ergo etiam illa quo XX. De loco Dei.

participatione similia sunt , recipiunt dissimilitudi. Deus non alicubi est. Quod enim alicubi esl, con

nem : at ipsa similitudo nullo modo ex aliqua parle linelur loco : quod continetur loco, corpus est. Deus

potest esse dissimilis. Unde fit ul cum similitudo Pa. autem non est corpus : non igitur alicubi est. Et ia

Iris Filius dicitur, quia ejus participatione similia sunt men quia est , et in loco non est , in illo sunt potius

quæcumque sunt vel inter se vel Deo similia (ipsa est omnia, quam ipsc alicubi. Nec lamen ita in illo, ut ipse sit locus : locus cnim in spatio est-quod longill.

(a) I Retract. cap. 26.
(0) 1 Retract. cap. 26, et lib. 6, de Trinit. cap. 2

enim species prima, qua sunt, ut ita dicam, speciata, quis novit quid sit bonitas Dci, potest existimare quiel forma qua formala sunt omnia); ex nulla parte 'bus peccatis cerla pena debealur et hic el in futuro Pairi potest esse dissimilis. Idem igitur quod Paler, sæculo. Quibus bene Iractalis , probabiliter judicari ila uil isle Filius sit, ille Paler, id est, iste similitudo, potest, qui non sint cogendi ad poenitentiam lucluoille cujus similitudo est; iste substantia, ille sub- sam et lamentabilem, quamvis peccata fateantur; et slantia', ex quo una substantia. Nam si non una est, quibus nulla omnino speranda sit salus , nisi sacrifirecipit similitudinem similitudo; quod fieri posse cium oblulerint Deo spiritum contribulalum per preomnis verissima negat ratio.

nitentiam. XXIV. Ulrum peccalum et recte factum in libero sit

XXVII. De providentia. voluntatis arbitrio.

Fieri potest ul per malum bominem divina proviQuidquid casu fil, lemere fit : quidquid temere fit, dentia et puniat et opituletur. Nam Judaeorum impienon fit providentia. Si ergo casu aliqua fiunt in mundo, tas et Judæos supplantavit, et Gentibus saluti fuit. non providentia universus mundus adroinistralur. Si Item fieri potest ut divina providentia per hominem non providentia universus mundus administratur, est bonum et damnet et adjuvel, sicut ait Apostolus : ergo aliqua natura alque substantia quae ad opus pro- Aliis sumus odor vitæ in vitam, aliis autem odor mortis videntize non pertineat. Omne autem quod est, in in mortem (II Cor. 11, 16). Sed cum omnis tribulatio quanlum est , bonum est. Summe enim est illud bo- aut pæna impiorum sit, aul exercitatio justorum ; num, cujus participatione sunt bona cælera. Et omne quia eadem tribula et paleas concidit, et frumenta quod mutabile est, non per se ipsum, sed boni im- paleis exuit , unde tribulatio nomen accepit; rurmutabilis participatione, in quantum est, bonum est. sus, cum pas et quies a molestiis lemporalibus et boPorro illud bonum, cujus participatione sunt bona nos lucrelur, et corrumpat malos : omnia hæc divina cælera quæcumque sunt ', non per aliud, scd per providentia pro meritis moderalur animarum. Sed tase ipsum bonum est, quam divinam etiam providen- men non sibi eligunt boni ministerium tribulationis, tiam vocamus. Nibil igitur casu lit in mundo. lloc nec mali amant pacem. Quare ipsi quoque, per quos constilulo, consequens videlur ut quidquid in mundo id agitur quod ignorant, non justiliæ quæ refertur ad geritur, partim divinitus geratur, partim nostra vo- Deum , scd malevolentiæ suæ mercedem accipiunt. luntate. Deus enim quovis homine optimo et justis- Quemadmodum nec bonis imputatur, quod ipsis prodsimo longe atque imcomparabiliter melior et justior esse volentibus nocelur alicui, sed bono animo beest. Justus autem regens el gubernans universa, nul- nevolentiæ præmium tribuitur : ila etiam cælera crealam pænam cuiquam sinil immerito infligi, nullum lura pro meritis animaruin rationalium vel sentitat prix:mium immerilo dari. Merilum autem pæna., pec- vel latet, vel molesta vel commoda est. Summo eoim calum; el micrilum praemii, recle factum est. Nec Deo cuncta bene administrante quæ fecit, nihil inorpeccatum autem, nec recte factum imputari cui- dinalum in universo, nibilque injustum est , sive quam juste potest, qui nihil fecerit propria volon- scientibus sive nescientibus nobis. Sed in parte oflale. Est igitur et peccalum et recle faclum in libero fenditur anima peccatrix : tamen quia pro meritis ibi voluntatis arbitrio.

est, ubi talem esse decet , ct ea patitur quæ talem XXV. De cruce Christi.

pali æquum est, universum regnum Dei nulla sua faSapientia Dei hominem ad exemplum, quo recte vi- ditale deformat. Quamobrem , quoniam non omnia vereinus, suscepit. Pertinet aulem ad vilam rectam , novimus quæ de nobis benc agil ordo divinus, in sola ea quæ non sunt meluenda non meluere. Mors autem bona voluntate secundum legem agimus; ili cxleris meluenda non est. Oportuit ergo idipsum illius ho- autem secundum legem agimur, cum lex ipsa incomminis quem Dei Sapientia suscepit, moric monstrari. mutabilis maneat, et omnia mutabilia pulcherrima gitSunt autem homines qui quamvis mortem ipsam non bernatione moderelur. Gloria igitur in altissimis Deo, iimeant, genus tamen aliquod ipsius mortis horre. el in terra pax hominibus bonæ voluntatis (Luc. 1, 14). scunt. Nihilominus autem , ut ipsa mors meluenda XXVIII. Quare Deus mundum facere voluerit. non est, ila nullum genus mortis bene el recie viventi Qui quærit quare voluerit Deus mundum facere, homini meluendum est. Nihilominus igitur boc quo- causam quærit voluntatis Dei. Sed omnis causa ellique illius hominis cruce ostendendum fuil. Nibil enim ciens est. Omne autem efficiens majus est quam id eral inter omnia genera mortis illo genere exsecrabi- quod efficitur. Nihil autem majus est voluntate Dei. lius el formidolosius.

Non ergo ejus causa quærenda est.
XXVI. De differentia peccatorum.

XXIX. Utrum aliquid sit sursum aut deorsum in Alia sunt peccata infirmitatis, alia imperitiæ, alią

universo. malilia. Infirmilas contraria est virtuti , imperitia Quæ sursum sunt sapile (Coloss. III, 2). Ea quæ surcontraria est sapientiæ, malitia contraria est bonilati. sum sunt sapere jubemur , spiritualia scilicet, quie Quisquis igitur novit quid sit virtus et sapientia Dei , non locis el partibus hujus mundi sursum esse intelpotest cxistimare quae sint peccata venialia. Et quis. ligenda sunt, sed merilo escellentiæ suæ ; ne in ejus

Istbæc verba , iste substantiu, ille substantia, absunt a mundi parle figamus animum nostrum, quo universo povem Mss.

* Ral. et octo Mss., quantumcunque sunt. Alii quatuor , Er. et undeciin Mss., Jutun supplantavil. -Sic etiam quantacumque sunt.

Lugd. 1.

nos debemus exuere. Sursum autem ac deorsum in cuiquam prodest id quo male utitur; et quod non prodbujus mundi partibus est. Nam universus nec ipse ba- est, non utique utile est. Ulile aulem quidquid est, bet sursum aut deorsum. Corporeus est enim; utendo est ulite : ila nemo ulitur nisi utili. Non ergo quia omne visibilc corporeum est. Nihil aulem in utilur , quisquis male utitur. Perfecta igitur hominis universo corpore sursum aut deorsum est. Cum ratio, quae virtus vocatur , ulitur primo se ipsa au enim in scx partes motus fieri videatur, qui reclus di- intelligendum Deum , vt eo fruatur a quo etiam facta citur, id est, qui circularis non est , in anteriora et est. Ulitur antem cæteris rationalibus animantibus ad posteriora, in dexteriora et sinisteriora , in superiora societatem, irrationalibus ad eminentiam. Vilam el inferiora; nulla omnino ratio est cur universo cor- etiam suam ad id refert , ut frualur Deo : ita enim pori ante ac post nihil sit, el dextera ac læva, sit au- beala est. Ergo el se ipsa ulitur ; quæ profecio inchoal tem sorsum ac deorsum. Sed eo considerantes deci. miscriam per superbiam, si ad se ipsam, non ad piuntur , quod sensibus et consuetudini difficile obsi. Deum referatur. Ulilur etiam corporibus quibusdam slitur. Non enim tam facilis est nobis conversio cor- vivificandis ad beneficentiam ; sic enim utilur suo poris , quæ fit, si quis capite deorsum moveri velit, corpore : quibusdam assumendis vel respuendis ad quam facilis est a dextra in lævam , vel ab anteriore valetudinem , quibusdam tolerandis ad palientiam , in posteriorem partem. Quamobrem remotis verbis quibusdam ordinandis ad justitiam , quibusdam consécum ipsi animo salagendum est, ut hoc cernere va- siderandis ad aliquod veritatis documentum : ulitur leat.

etiam iis a quibus se abstinel, ad temperantiam. Ila XXX. Utrum omnia in uililalem hominis creata sint. oinnibus et scnsis ct non sensis ulilur ; nec aliquid

Ut inter honestum et utile interest , ita et inter lerlium est. Judicat autem de omnibus quibus utifruendnm et ulendum. Quanquam enim omne hone- lur : de solo Deo non judicat, quia secundum Deum stum utile, et omne utile honestum esse , subtiliter de cæteris judicat; nec eo ulilur, sed fruitur. Neque defendi queat : lamen quia magis proprie atque usi- enim ad aliquid aliud Deus referendus est. Quoniam talius honcslum dicitur quod propter se ipsum expe- omne quod ad aliud referendum est, inserius est quam tcndum est , utile autem quod ad aliud aliquid refe- id ad quod referendum est. Nec est aliquid Deo surendum est : secundum hanc differentiani nunc lóqui- perius, non loco , sed excellentia su:e naluræ '. mur, illud sane custodientes , ut honestum et utile Omnia ergo quæ facta sunt , in usum hominis facla nullo modo sibimet adversentur. Adversari enim hæc sunt, quia omnibus utitur judicando ratio, quæ sibi aliquando imperite ac vulgariter existimantur. homini dala est. Et ante lapsum quidem non utebaFrui ergo dicimur ea re de qua capimus voluptatem. lur lolerandis, nec post lapsum utitur nisi converVuinnur ea quam referiinus ad id unde voluptas ca- sus, et quanquam ante mortem corporis, jam pienda est. Omnis itaque humana perversio est, quod lamen quantum potest Dei amicus, quia libenter ctiam vitium vocalur, fruendis uti velle , alque utendis frui. Et rursus omnis ordinalio, quæ virlus etiam XXXI. Sententia Ciceronis , quemadmodum virtutes riominatur, fruendis frui, et utendis uti. Fruendum animi ab illo divisæ ac definitæ sint (Cic. lib. 2 de est autem honestis, utendum vero ulilibus. Honesta- Juvent.). tem voco intelligibilem pulchritudinem , quam spiri- 1. Virlus est animi habiliis naluræ modo atque ralalem nos proprie dicimus; utilitatem autem, divi- tioni consentaneus. Quare omnibus partibus ejus cosiam providentiam. Quapropter quanquam sint mulla guitis, lola vis erit simplicis honestatis considerala. pulchra visibilia , quæ minus proprie honesta appel- Habet igitur parles qualuor : prudentiam, justitiam, Jantur; ipsa lamen pulchritudo, ex qua pulchra sunt fortitudinem, tempera:itiam. Prudentia est rerum bo(quæcumque pulchra sunt , nullo modo est visibilis.

narum et malarum neutrarumque scientia'. Partes Item multa utilia visibilia ; sed ipsa utililas, ex qua ejus, memoria, intelligentia, providentia. Memoria est nobis prosunt quæcumque prosunt, quam divinam per quam animus repetit illa quæ fuerunt. Intelligenprovidentiam dicimus, visibilis non est. Notum sane tia, per quam ea perspicit quæ sunt. Providentia, per sit visibilium nomine omnia corporalia contineri. quam futurum aliquid videlur antequam factum est. Ojortet ergo srui pulchris invisibilibus, id est, hone- Justitia est habitus animi, communi utilitate conserstis : utrum autem omnibus, alia quæstio est ; quan- vala, suam cuiqne tribuens dignitatem. Ejus initium quam fortassé lionesla non nisi quibus fruendum est, est ab natura profeclum : deinde quædam in consuedici deceal. Utilibus autem utendum est omnibus, ut tudinem ex utilitatis ratione venerunt : postea res et quoquo eorum opus est. Et frui quidem cibo et quali- ab palura profecias et ab consuetudine probalas, lebet corporali voluptate non adeo absurde existiman- gum melus el religio sanxit. Nalura jus est, quod non tur ct bestiæ : uli autem aliqua re non potest nisi ani- opinio genuit, sed quædam innata vis inseruil, vt remal quod rationis est particeps. Scire namque quo ligionem, pielalom, gratiam, vindicationem, obserquidque referendum sit, non datum est rationis ex, vantiain, veritatem. Religio est quæ superioris cujiispertibus; sed neque ipsis rationalibus slultis. Nec

* Er. et plures MSS., , sed excellentia substantiæ. -- Sic uti quisque polest ca re quä quo referenda sit nescil; etiam Lugd. et ven. M. ncc quisquam potest scire nisi sapiens. Quarc abuti

Codires duo, judicandi ratio.

• Nonnulli Mss. ut apud Ciceronem, Rerum honarum er fraclius dici solent, qui non benc ulunlur. Non enim malurum et uliarumque scientia.

servus.

[ocr errors]
« ͹˹Թõ
 »